LINKS
MEDIA
- Persbureau
Ameland - Webradio Ameland
- Kabelkrant Ameland
- Fries Dagblad
- Kath. Nieuwsblad
- RKK Nieuws
- RK NetNieuws
WEBCAMS
MEER AMENLAND
Hoe de Heilige
Maagd Maria
Ameland redde
AMELAND - Voormalig CDA lijsttrekker Amsterdam Centrum, Michael Veling hoorde als kind voor het eerst fluisteren over Maria van Nes. Dat was in de hoofdstedelijke Thomas van Aquinokerk aan de Rijnstraat. "Ik meende dat het de Amsterdamse Nes betrof. Had geen idee dat het om een dorp op een Waddeneiland ging."
Onlangs bezocht CDA'er Veling, landelijk bekend als woordvoordoer van de Bond van Cannabis Detaillisten BCD) de in Vikingstijl gebouwde Rooms Katholieke St Clemenskerk op Nes. Voor Veling een openbaring. "Toen hoge heren geheel tegen de zin van de bevolking Ameland met het vaste land wilde verbinden, schoot Maria te hulp. Deze vikingkerk is gebouwd als dankzegging voor Maria van Nes. Omdat zij, zoals ze had beloofd, Ameland weer een eiland had gemaakt."
De Verschijning had echter niet voor deze fraaie kerk plaats. Deze moest nog gebouwd worden. Maria werd waargenomen waar je haar het minst zou verwachten: voor de Nederlands Hervormde Kerk aan het Kerkplein.
Insula Ambla MDCCCLXXI
Op vrijdag 4 augustus 1871 verscheen de Heilige Maagd aan de huishoudster van de plaatselijke pastoor van Nes. Om te waarschuwen tegen de dam die jonkheer Teding van Berkhout tussen het eiland en de vaste wal ging bouwen. De dam was onderdeel van een commercieel landaanwinningsproject. De jonkheer richtte daartoe de NV Maatschappij tot Landaanwinning der Friesche Wadden op en benoemde zichzelf tot directeur. Sommige dominees vreesden dat satan en zijn helpers via de dam het zo godsvruchtige eiland zouden bestormen.
Michael Veling (links op de foto, in gesprek met minister Verhagen van Buitenlandse Zaken en Europarlementarier Van der Kamp): "De protestantse eilanders waren fel tegen die Duivelsdam. De katholieke pastoor had minder vrees en predikte de voordelen. In de winter was er bij vorst soms wekenlang geen enkele verbinding met de vaste wal. De provincie Friesland en het Nederlandse Rijk betaalden ieder 200.000 gulden aan de jonkheer om die Duivelsdam te bouwen."
De bouw was nog maar net begonnen, toen de huishoudster buiten adem en in opgewonden staat voor haar pastoor verschijnt om te vertellen dat ze een Mariaverschijning heeft gehad. Niet ongewoon in die dagen.
Datzelfde jaar was Maria ook al verschenen in het Franse Portmain. En dertien jaar eerder bezocht ze in Lourdes. Miljoenen trokken naar dit eenvoudige dorp. Stond zoiets als die dam klaar zou zijn, ook het rustige Nes te wachten?
- En waar gebeurde dat dan wel?
- Naast de Hervormde Kerk, eerwaarde.
- Zo, zo, en kon Maria geen andere plaats en een andere dag uitzoeken, Marijke? Je weet toch dat ik het razend druk heb op de Eerste Vrijdag van de maand?
Dat wist Marijke als geen ander. Op de zondagen na waren de eerste vrijdagen de drukste dag van de maand. Toegewijd aan de toen binnen de kerk mateloos populaire cultus rond het Heilig Hart van Jezus.
Maar kon zij er iets aan doen dat Maria juist op deze drukke dag bij die protestantenbunker moest verschijnen? Als de pastoor voorstelt het er later op terug te komen, moet mejuffrouw Berghoff toch nog even kwijt dat Maria zou hebben gezegd dat er geen zegen rust op de dam. En dat Maria de stenen van de dam aan meneer pastoor zal schenken om er een kerk mee te bouwen.
- Ja, zo is het genoeg, Marijke!
Pastoor Otger Scholten verbied Marijke met anderen overde gebeurtenissen te spreken. Zoiets zou aanleiding geven tot rare praatjes en tot ongewenste spanningen, niet alleen tussen de protestanten en katholieken op het eiland, maar ook bij het gezag op de wal.
Pastoor Scholten diende meer dan 50 jaar op Ameland, waar hij in 1859 aan kwam en in 1911 zou overlijden. Hij wil niets wil horen van een Mariaverschijning die aankondigd dat ze de dam zal doen verdwijnen. Toch maakt Scholten aantekeningen.
- Zo zo, Marijke Berghoff, dus Maria heeft je verteld... dat ze de dam binnen tien jaar zal vernietigen?
- Jazeker, Eerwaarde...
- En dat Zij mij de stenen van de dam zal schenken?
- Jazeker eerwaarde...
- Om daar een nieuwe kerk mee te bouwen?
- Weet je zeker dat ze dat gezegd heeft Marijke?
- Jazeker eerwaarde...
Vooralsnog loopt de bouw van de dam tussen Nes en Holwerd voorspoedig. Een jaar al nadat was begonnen met de dam liep de jonkheer in gezelschap van zijn ingenieur over de dam van Holwerd naar Buren, zonder natte voeten te krijgen. Ameland is geen eiland meer.
In de eerste Bosatlas van 1877 is de dam naar Ameland prominent ingetekend: een brede, rechte weg tussen Holwerd en Buren, In werkelijkheid was de dam aanzienlijk minder breed en liep hij met een flauwe S-bocht over het wantij, het wad dat het eerst droogvalt en het laatst weer onderloopt.
Maar een succes is de dam niet te noemen. Ondanks alle techniek lukt het maar niet de dam stormbestendig te maken. Na elke flinke wind moet de zaak gerepareerd worden. Op 14 oktober 1881 beukt een heftige storm grote gaten in de dam. Al het aangeslibte zand wordt door woeste golven weggespoeld. Voor de zoveelste keer laat jonkheer Teding restauratiewerken uitvoeren. Tot in het voorjaar van 1882 een tweede storm toeslaat. De schade aan de dam is verschrikkelijk.
Sint Clemenskerk
Precies zoals Maria voorspeld had, werd in 1882 besloten de reparatiewerkzaamheden te stoppen. De zee beukt verder. Katholieken slepen los geslagen stenen en basaltblokken naar het landje van de pastoor, waar de bevolking al wil beginnen met het eerste metselwerk. De pastoor haalt de beroemde architect Pierre Cuypers er bij. Het gebouw zal een van de meest opmerkelijke kerken van Cuypers worden. Veel van de houten onderdelen worden in de werkplaats van Cuypers in Amsterdam gemaakt. Door beurtvaarders worden deze onderdelen naar Ameland verscheept.
Op zaterdag 23 november 1878 wordt de kerk ingewijd. Om de protestanten niet tegen de haren te strijken koos het aartsbisdom niet voor Maria, maar de telatief onbekende derde bisschop van Rome als patroon voor de nieuwe kerk. Volgens de traditie spoorde deze Clemens aan trouw te zijn aan de overheid, voor diezelfde overheid hem verbande naar een eiland. Waar hij stelselmatig werd gemarteld voor hij in het jaar 99 in een geur van heiligheid stierf. In de beeldende kunst wordt Clemens voorgesteld als paus-martelaar met een anker.
In Rome is een van de oudste christelijke kerken, de basiliek van San Clemente, aan hem gewijd. Gebouwd bovenop een heiligdom waar de Perzische zonnegod Mithras werd geëerd. In 1084 werd deze kerk door de Noormannen verwoest. En later weer opgebouwd. Zowel de van Nes afkomstige kardinaal De Jong als kardinaal Simonis werden door de paus verheven tot titulair Kardinaal-priester van deze basiliek.
Op 11 september 1885 verdwijnt de dam geheel onder water. Ameland is weer een eiland. Die avond plaatsen onbekende kaarsen in de linkerhoek van het portaal van de Hervormde kerk en wordt aan de Reeweg no. 34 de latere Kardinaal de Jong geboren.
Kardinaal De Jong
Jan is de oudste zoon van bakker Jan de Jong en Trijntje Mosterman en was als jonge knaap misdienaar in de nieuwe kerk van pastoor Scholten.
Ongetwijfeld zal hij de verhalen over de Duivelse dam die Maria slooptte hebben gehoord. En zal pastoor Scholten hem hebben gezegd dat het beter was hier over te zwijgen om de verhoudingen op het eiland niet te verstoren.
Ook vandaag de dag is met eb deze dam als donkere, licht gebogen streep door de Waddenzee te zien. De veerdam bij Holwerd is gebouwd op de aanzet van deze dam. Het oude wantij, waar Teding van Berkhout zijn dam bouwde, wordt nu doorsneden door twee gevaarlijke geulen.
Als Jan de Jong naar het seminarie vertrekt om tot priester te worden opgeleid, zegt pastoor Scholten tot zijn huishoudsters Marijke Berghoff en Jansje Kooijker: 'deze jongen zal nog eens een ster worden aan het firmament van de kerk van Nederland. Zijn stem zal nog eens over landen en zeeën klinken'. Tegen Jansje Kooijker zei hij ook nog: 'Ik zal het niet meer meemaken, maar jij misschien nog wel Jansje'.
Toen Jan de Jong Aartsbisschop van Utrecht werd, vertelde Jansje deze voorspelling van de pastoor aan haar familie. Vooral dat zijn woorden over de landen en zeeën zouden klinken, hadden toen zo raar geklonken. Want er was toen nog geen radio of electriciteit op het eiland. Maar over de Mariaverschijning aan haar collega zwijgt ze, zoals de pastoor haar destijds had bevolen.
Op 18 februari 1931 zou Maria opnieuw op Ameland verschijnen. Dit keer wordt ze door een heer gesignaleerd vanaf de veerboot die Hollum verbond met Zwarte Haan op het vaste land. Hoewel deze verschijning niets met de eerder apparitie aan Marijke Berghoff te maken lijkt te hebben, plaatsten gelovigen opnieuw kaarsen naast de ingang van de N. Hervormde kerk aan het Kerkplein van Nes. Hetgeen als 'Paapsche manifestatie' zeker de wrevel van de dominee zal hebben opgewekt.
In 1936 wordt Jan de Jong uit Nes Aartsbisschop van Utrecht. Bij zijn eerste bezoek als bisschop aan Ameland verzamelde hij alle stukken die betrekking hadden op de Mariaverschijningen, om deze onder te brengen in het Archief van het Aartsbisdom Utrecht. De zaak lijkt weer actueel te zijn geworden. Er wordt gesproken over een nieuw werkverschaffingsproject. Om de steuntrekkers iets te doen te geven, wil de regering een dam naar Ameland aan leggen. Opnieuw branden er kaarsen in de Heilige Hoek op het Kerksplein. De plannen gaan niet door. Kardinaal de Jong overleed op 8 september 1955. De stukken over de verschijningen van Maria van Nes bevinden zich tot op heden in het archief van het aartsbisdom Utrecht.
Michael Veling (rechts op de foto met voormalig Mister van Buitenlandse Zaken Bot): "Maria van Nes komt helpen als de overheid tegen de zin van de bevolking haar plannen wil doordrijven. Ze blijkt in staat reeds gebouwde dammen te verpulveren. Het zou Gerard de Korte van het bisdom Groningen-Leeuwarden sieren de verschijning eindelijk eens officieel te erkennen en aan het bezoek van de Heilige Hoek een Volle Aflaat te verlenen."
Here we go again...
In 1961 komt een Commissie Verbinding Ameland-vaste wal een nieuw plan. Een veerboot is hopeloos ouderwets, betogen de heren. Gezien de toenemende vrije tijd en het opkomend toerisme acht de commissie een dam naar Ameland van nationaal belang. Ook de Friese Staten zijn euforisch en de dam wordt met maar liefst 42 tegen 8 stemmen aangenomen.
Michael Veling: "Ook dit keer was het verzet onder de eilanders massaal. Toen het halverwege de jaren zeventig op beslissen aankwam, was er geen waxinelichtje meer te koop op Ameland. Als niets meer helpt... Het ging er overigens keurig aan toe in de Heilige Hoek. De mensen haalden keurig hun glaasje weg als de kaars was opgebrand. En de Duivelsdamplannen werden afgeblazen!"
MARLEEN KOOIJ
HEILIGSTE HOEK VAN AMELAND
Net als in de middeleeuwen heeft in Nes in het hoogseizoen bijna wekelijks markt plaats, met kraampjes door het hele dorp verspreid.
De plek waar Maria verscheen wordt door gelovigen De Heilige Hoek genoemd. Op marktdagen wordt deze plek al sinds jaren bezet door een aardige dame met een kraam vol zaken die je niet direct op een Fries waddeneiland verwacht: mirre, wierrook, talismannen, geneeskrachtige stenen, magische kristallen. Maar ook de zo heilzame zwarte karwij-olie (Nigelle Sativa) uit Zuid-Egypte, pelgrimskaarten voor Santiago de Compostela, indiaanse fluiten, sierraden uit Mali, Jemen etc.
Vikingen op Ambla
Omstreeks 700 jaar na Christus vinden de eerste mensen een nomadisch bestaan op Ameland, dat vanuit Friesland lopend te bereiken is. Ameland wordt in de eerste helft van de 9de eeuw als insula que dictur Ambla genoemd als een van de kloostergoederen van Fulda.
Ten tijde van Karel de Grote maken Vikingen van Ameland hun uitvalsbasis. Dat de Noormannen een flink aandeel in de bevolking van Ameland hadden blijkt uit de naamgeving van dorpen als Hollum en Ballum, die zijn vernoemd naar de Noorse goden Holder en Balder. Op de plek van de vrijstaande toren waar het komdorp Nes omheen is gebouw, ligt een knooppunt van energetische banen (leylijnen). De toren die vroeger was voorzien van een noodklok.
Rond het jaar 1000 worden in Nes en Hollum de eerste kerken gesticht en kan de bekering tot het Christendom beginnen. In Hollum stichten Benedictijner monniken een klooster, dat in 1109 wordt overgeplaatst naar Foswerd bij Ferwerd op het vasteland.
Vanuit de visserij stappen de Amelanders over naar de handelsvaart. In de 14e eeuw dreven de Amelanders volop handel met omringende landen. Later doen veel Amelanders mee aan de walvisvangst. Zwaar handwerk voor stoere kerels.
Zie ook: Maria in Het Bildt verschenen.
Rooms Katholieke parochie St. Clemens
- Paus Clemenskerk
Kardinaal de Jongweg 33,
9163 HZ Nes. - Pastor:
M.A. van der Vlugt,
Kardinaal de Jongweg 35, 9163 HZ Nes,
tel. (0519) 542 599. - Voorzitter kerkbestuur:
F.I. Kiewiet,
Ballumerweg 25,
9163 GA Nes,
tel. (0519) 542 138. - Secretaris kerkbestuur:
P.C. Metz,
Pekmanshiem 16,
9163 EA Nes. - Vicaris: drs. J.B. te Velde, :
De Deel 22
8302 EK Emmeloord
Assistente (ma/di/do ochtend): mevr. M.E. Wezenberg-Bos - Bisschop: Mgr. dr Gerardus J. N. de Korte
Ubbo Emmiussingel 79
9711 BG Groningen
tel: (050) 4065888
PKN Hervormde gemeente Ameland
- Kerkgebouw Nes (waar Maria verscheen)
Kerkplein 1.
- Predikant: vacant
Kerkenraad:
- Voorz.: K. Touwen,
tel. (0519) 555 100.
- Scribaat: Postbus 3, 9163 ZL Nes. - Kerkgebouw Ballum: Van Camminghastraat 12.
- Kosters: mw. M. Nobel-Beukers,
Smitteweg 14, Ballum,
tel. (0519) 554 279.
mw. P. Nagtegaal-Visser,
Nesserweg 6, Ballum,
tel. (0519) 554 286. - Kerkgebouw Hollum: Oosterlaan 2.
- Kosters: Fam. Polet,
Tussendijken 35, Hollum,
tel. (0519) 554 728.
Doopsgezinde Gemeente
en Gereformeerde Kerk
(samenwerkingsverband)
- Kerkgebouw Vermaningspad 1,
9163 JD Nes.
Koster: mw. P.W. Annema-Edes,
Polderweg 1, 9163 JM Nes,
tel. (0519) 543 411. - Kerkgebouw Westerlaan 14,
9161 AN Hollum (Geref.).
tel. (0519) 556 110,
Koster: mw. G. Neij-Werkman,
Kekelburen 22, 9161 DT Hollum,
tel. (0519) 554 035. - Kerkgebouw Herenweg 4,
9161 AM Hollum (Doopsg.).
tel. (0519) 554 828,
Koster: C.M. Visser,
Zuiderlaan 15, 9161 AE Hollum,
tel. (0519) 554 731.
Predikant: Ds.R.B. Workel,
Oosterlaan 32, 9161 AC Hollum,
tel. (0519) 554 005.
Kerkenraad:
Voorz.: G.M. de Boer (Doopsgez.),
Burenlaan 31, 9161 AJ Hollum,
tel. (0519) 554 593,
Secr.: D. Bakker (Doopsgez.),
Oostakkers 9, 9161 BG Hollum,
tel. (0519) 554 413.
Voorz.: mw. B. van der Meer-Herder (Geref.),
Yme Dunenweg 12, 9161 BZ Hollum,
tel. (0519) 554 830.
Scriba: mw. L. de Boer-Ymker (Geref.),
Oranjeweg 9, 9161 CB Hollum,
tel. (0519) 554 294. - Kerkgebouw
Camminghastraat 9,
9162 EK Ballum.
Inl.: mw. H. Molenaar-van der Meij,
Douwe Klipweg 7, 9162 EP Ballum,
tel. (0519) 554 074.
Gereformeerde kerk vrijgemaakt
- Kerkgebouw Hoofdstraat 23,
9171 LA Blija.
Scriba: e-mail scriba@blija.gkv.nl
Commissie Ameland
Secr.: J. Holtvoort,
tel. (0529) 485 523,
e-mail j-holtvoort@hetnet.nl